สถานการณ์ปัญหาช้างป่าภาคตะวันออก 2567

การศึกษาการประเมินสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างคนและช้างป่าในภาคตะวันออกของ

ประเทศไทย ใช้วิธีการส ารวจข้อมูลโดยการสอบถามการพบเห็นร่องรอยของช้างป่าและทัศนคติของชุมชน

ในระดับอ าเภอ ต าบล และหมู่บ้าน โดยน าข้อมูลดังกล่าวมาวิเคราะห์เชิงภูมิทัศน์ด้วยเครื่องมือสารสนเทศ

ภูมิศาสตร์ ผลการศึกษาพบว่าจนถึงปี พ.ศ. 2567 ช้างป่ามีการกระจายออกไปยังพื้นที่ต่าง ๆ ใน 7 จังหวัด

ได้แก่ ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี สระแก้ว จันทบุรี และตราด รวมทั้งหมด 41 อ าเภอ 184

ต าบล และ 1,207 หมู่บ้าน พื้นที่ที่พบปัญหาความขัดแย้งสูงในแต่ละจังหวัด เช่น ต าบลเขาน้อย จังหวัด

ระยอง, ต าบลคลองพลู จังหวัดชลบุรี, ต าบลท่ากระดาน จังหวัดฉะเชิงเทรา, ต าบลแก่งหางแมว จังหวัด

จันทบุรี และต าบลบ่อพลอย จังหวัดตราด

จากข้อมูลการศึกษา พบว่าระดับความรุนแรงของปัญหาช้างป่าลดลงในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะใน

หมู่บ้านคชานุรักษ์ตามแนวพระราชด าริ เนื่องจากชุมชนมีความเข้าใจที่ดีขึ้นเกี่ยวกับพฤติกรรมของช้างป่า

อีกทั้งการสนับสนุนการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่และการจัดตั้งระบบชดเชยความเสียหายที่ดีกว่าเดิม ที่มี

ผลต่อทัศนคติของชุมชนในทางบวก ส่งผลให้การจัดการปัญหามีความรอบคอบและลดความขัดแย้งลง

การศึกษายังระบุถึงข้อจ ากัดในการจัดการปัญหาช้างป่า โดยเฉพาะในด้านการบริหารงบประมาณ

และการท างานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การสร้างรั้วกันช้างในบางพื้นที่ยังไม่ตอบโจทย์การแก้ปัญหา

เพราะช้างป่าส่วนใหญ่หากินนอกพื้นที่ป่า นอกจากนี้ยังพบว่าพื้นที่ที่พบช้างป่ากระจายอยู่นั้นมักมีหย่อม

ป่าขนาดเล็ก ท าให้การผลักดันช้างกลับเข้าป่าใหญ่เป็นไปได้ยากขึ้น

การศึกษานี้ยังชี้ให้เห็นว่า การจัดการปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่าต้องการความ

ร่วมมือจากทุกภาคส่วน และต้องปฏิบัติภารกิจด้านต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชน

เพื่อให้การด าเนินงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น การสร้างเครือข่ายชุมชนที่มีความเข้มแข็ง การให้ความรู้และ

ทัศนคติที่ดี จะช่วยลดความเสียหายจากช้างและสร้างความปลอดภัยให้กับชุมชนได้มาก ทั้งนี้ แนวทางตาม

แนวพระด าริภายใต้โครงการพัชรสุธาคชานุรักษ์ เช่น หมู่บ้านคชานุรักษ์ ศูนย์ปฏิบัติการคชานุรักษ์ การ

ฟื้นฟูถิ่นที่อยู่ช้างป่า ควรได้รับการน ามาสืบสาน รักษา และต่อยอดขยายภารกิจต่อไปอย่างต่อเนื่อง