รายงานสถานการณ์และแผนพัฒนาสิ่งแวดล้อม

รายงานสถานการณ์และแผนพัฒนาสิ่งแวดล้อม ในพื้นที่โครงการพัฒนาชุมชน ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและอุทยานแห่งชาติ จังหวัดกาญจนบุรี

โครงการพัฒนาชุมชนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและอุทยานแห่งชาติ จังหวัดกาญจนบุรี ภายใต้มูลนิธิภูบดินทร์

ในพระบรมราชูปถัมภ์ เป็นโครงการที่พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ 

พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม แต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อดำเนินงาน 

โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ทรงเป็นองค์ประธานที่ปรึกษาคณะกรรมการ และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร 

มหาวัชรราชธิดาทรงดำรงตำแหน่งองค์ประธานกรรมการ (ราชกิจจานุเบกษา, 2562) เป็นอีกโครงการที่พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา

พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ทรงมีพระราชปณิธานสืบสาน รักษา ต่อยอด พระราชดำริของพระบาทสมเด็จ

พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เรื่องการบำบัดทุกข์บำรุงสุขของราษฎร โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยอยู่ในเขตชายแดนที่ความเจริญยังเข้าไปไม่ถึง ทำให้ประชาชนมีความยากลำบากในการดำรงชีวิต รวมทั้งทรงเห็นว่าพื้นที่โครงการ

เป็นชุมชนอยู่ติดชายแดน อันถือว่ามีความสำคัญต่อความมั่นคงของประเทศ และเป็นพื้นที่มรดกโลกของประเทศไทยที่ควรได้รับการพัฒนาและอนุรักษ์อย่างยั่งยืน เพื่อให้คนอยู่กับป่าอย่างสมดุล และรักษาต้นน้ำ เพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ (มติชนออนไลน์, 2563)

โครงการนี้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2562 โดยได้เริ่มต้นในชุมชนบ้านสาละวะและบ้านไล่โว่ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี มีการพัฒนาเส้นทางสัญจรให้ใช้การได้สะดวกและปลอดภัย 

การพัฒนาอาชีพ การทำเกษตรกรรม และการจัดการศึกษาของเยาวชน 

ในปี พ.ศ. 2567 โครงการฯ ได้ขยายพื้นที่ดำเนินการ ครอบคลุมทั้ง บ้านสาละวะ บ้านไล่โว่ บ้านทิไล่ป้า

บ้านจะแก และบ้านปางสนุก ในเขตตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งเป็นชุมชนชาวไทยเชื้อสาย

กะเหรี่ยง ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก ซึ่งเป็นพื้นที่มรดกโลกทางธรรมชาติเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร - ห้วยขาแข้ง และบางส่วนตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ป่าอนุรักษ์ตามมติคณะรัฐมนตรี ภายใต้การดูแลของกรมป่าไม้ แต่พื้นที่ทั้งหมดเป็นต้นน้ำลำธารที่มีความสำคัญของจังหวัดกาญจนบุรี และเป็นพื้นที่เปราะบางทางด้านระบบนิเวศและความมั่นคงของประเทศ 

องค์การสหประชาชาติ (UN) ได้นิยามคำว่า “การพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development)” 

ว่าหมายถึง “การพัฒนาที่ตอบสนองความต้องการของปัจจุบันโดยไม่กระทบต่อความสามารถของคนรุ่นอนาคต

ในการตอบสนองความต้องการของตนเอง” เป็นหนึ่งในหัวข้อที่มีความสำคัญในระดับโลก ซึ่งเน้นความสมดุลระหว่างการพัฒนาทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยมีเป้าหมายในการสร้างความเจริญรุ่งเรืองให้กับรุ่นต่อ ๆ ไป

โดยไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดล้อมในระยะยาว คำว่า “Sustainable Development” ได้รับ

ความสนใจจากหลายภูมิภาคและองค์กรระหว่างประเทศ ในรายงาน Brundtland หรือ “Our Common Future”

ที่เผยแพร่โดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาของสหประชาชาติ นิยาม “Sustainable Development”

ที่ถูกนำเสนอ คือ “การพัฒนาที่สามารถทำได้ในระยะยาว โดยไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดล้อม

และสามารถตอบสนองต่อความต้องการของรุ่นต่อ ๆ ไป โดยไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดล้อม

ในระยะยาว  (World Commission on Environment and Development; WCED. 1987)

ในการประชุมสุดยอดเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา (UNCED) ที่รู้จักกันดีว่า “Earth Summit” ที่จัดขึ้นในปี 1992 ที่กรุงริโอเดจาเนโร ประเทศบราซิล นิยาม “Sustainable Development” ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง และถูกนำเสนอในเอกสาร “Agenda 21” ซึ่งเป็นแผนการที่มีวัตถุประสงค์ในการสร้างความยั่งยืนในระดับโลก (United Nations, 1992; WCED, 1987) 

ในปี 2015 องค์การสหประชาชาติ ได้จัดทำเป้าหมายเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ทั้งหมด 17 ข้อ มุ่งหวังจะช่วยแก้ปัญหาที่โลกกำลังเผชิญอยู่ เช่น ความยากจน ความไม่เท่าเทียม สภาวะโลกร้อน และสันติสุข เพื่อเสริมแนวคิด “ไม่เป็นการทิ้งใครไว้ข้างหลัง” คาดว่าจะทำสำเร็จได้ภายในปี 2030  โดยเฉพาะเป้าหมายที่ 15 ในการปกป้อง ฟื้นฟู และสนับสนุนการใช้ระบบนิเวศบนบกอย่างยั่งยืน จัดการป่าไม้อย่างยั่งยืนต่อสู้การกลายสภาพเป็นทะเลทราย หยุดการเสื่อมโทรมของที่ดินและฟื้นสภาพดิน และหยุดยั้งการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ (สถาบันปรีดี พนมยงค์, 2565)

ดังนั้น โดยที่พื้นที่โครงการพัฒนาชุมชนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและอุทยานแห่งชาติ จังหวัดกาญจนบุรี

ส่วนใหญ่คือพื้นที่ป่าต้นน้ำลำธาร และเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ การใช้แนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืนโดยการดำเนินงานทั้งการพัฒนาเส้นทางสัญจร สาธารณสุข สาธารณูปโภค เศรษฐกิจ การศึกษา แต่ละด้านมีการคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมควบคู่กันไป เพื่อให้สอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน และสามารถดำเนินการ

ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ในกระบวนการปฏิบัติเพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติหรือการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม

ในพื้นที่ให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตและทัศนคติของชุมชนนั้น มีรายละเอียดและจำเป็นต้องมีการวิเคราะห์ประเด็นให้ครบถ้วน จึงจะนำไปสู่การวางแผนดำเนินงานที่ตรงเป้าหมาย และเป็นที่มาของรายงานฉบับนี้

การศึกษาในครั้งนี้ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนสิ่งแวดล้อม ของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ

และสิ่งแวดล้อม และได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดีจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนในพื้นที่